Een Waal met veilige en gastvrije Waaldijken en een groot aaneengesloten natuurlijk rivierpark. De beleving van de natuur en de rijke cultuurhistorie gaan, in een spannend contrast, samen met de benutting van de Waal als werkrivier. De binnenvaart en de daaraan verbonden bedrijvigheid blijvend van groot economisch belang. De industriële dynamiek onlosmakelijk verbonden met de identiteit van de Waal.

Het is een eerste aanzet tot een optimistisch en aantrekkelijk toekomstbeeld voor het landschap van de Waal waarin opgaven voor hoogwaterveiligheid samenkomen met de ambities van de Gelderse Omgevingsvisie. Integraal riviermanagement in optima forma.

Provincie Gelderland en waterschap Rivierenland hebben het toekomstbeeld dit voorjaar beschreven in het boekje ‘Panorama Waal in concept - samen werken aan veilige dijken in een vitale omgeving. Het boekje is geen blauwdruk. Het is een uitnodiging aan betrokkenen en belanghebbenden om samen in gesprek te gaan over een uitvoerbaar gezamenlijk toekomstperspectief voor het Waalgebied. Om daarbij de samenwerking te verbreden: met gemeenten, Rijkswaterstaat en ministeries en gebiedspartijen. Op 18 september stond Panorama Waal al centraal in een symposium van de Spiegelgroep Waalweelde. Vervolgens is op 24 september 2019 Panorama Waal ook een centraal thema tijdens de Gelderse week van Panorama Nederland.

Panorama Nederland

Panorama Nederland is een inspirerend toekomstperspectief voor de ruimtelijke inrichting van Nederland. Als een Panorama Mesdag laat het zien hoe de grote maatschappelijke vraagstukken van nu de sleutel kunnen zijn voor welkome, structurele verbeteringen in de toekomst. De klimaatverandering, de vergrijzende samenleving, de overstap naar hernieuwbare energie, het nijpende tekort aan woningen en de verduurzaming van de landbouw. Stuk voor stuk opgaven waarvan we allemaal de gevolgen zullen ervaren, in ons landschap en in onze levensstijl.

Dijkversterkingsopgave motor in samenwerking

De waterschappen staan samen met het Rijk in de HWBP alliantie voor een grote klus. In het Hoogwaterbeschermingsprogramma is opgenomen dat in 2050 alle primaire waterkeringen moeten voldoen aan de nieuwe normen die sinds 1 januari 2017 van kracht zijn. Dit doen de waterschappen op een sobere en doelmatige wijze. Waterschap Rivierenland en provincie Gelderland waren zich er al snel bewust van dat de dijkversterkingsopgave niet alleen een bredere impact heeft maar ook kansen biedt voor het gelijktijdig en in samenhang realiseren van andere opgaven in het rivierengebied.

'De dijkversterkingsopgave werd de motor bij de gebiedsgerichte aanpak'

Meerdere belangen en ambities zijn gediend bij samenwerking. Beeld Provincie Gelderland

Zo werd de dijkversterkingsopgave de motor in de gebiedsgerichte aanpak van het hele Waalgebied. Panorama Waal geeft betrokkenen de tot dan toe ontbrekende context. Een eerste aanzet tot een gebiedsvisie waaraan veel opgaven kunnen worden opgehangen. Door vroegtijdig in het proces samen te werken met alle (water)partners in het gebied kunnen dijkversterkingsopgaven worden gecombineerd met initiatieven van het Rijk en de gemeenten en met ambities van de omgevingsvisie van de Provincie Gelderland: klimaatadaptatie, bereikbaarheid, biodiversiteit/ natuur, economisch vestigingsklimaat, woon- en leefklimaat, energietransitie en circulaire economie. Met als gezamenlijke ambitie dat door samen te investeren in de omgevingskwaliteit van de dijken en de uiterwaarden wonen, werken en recreëren aan en op de Waal buitengewoon aantrekkelijk en veilig blijft. Ook in de toekomst.

Snel meters maken

Het enthousiasme voor Panorama Waal is groot. De handen worden ineengeslagen. Betrokkenen zijn zich bewust van de noodzaak, urgentie en kansen. Met daarbij het succes van de integrale gebiedsgerichte aanpak van Waalweelde nog vers in het geheugen omarmen we de kans om die leerervaringen te kunnen benutten.

Panorama Waal onderscheidt zich niet alleen door op riviertakniveau de opgaven te benaderen maar ook door dromen, denken en doen in elkaar op te laten gaan. Door niet eerst alles op abstract niveau uit te werken maar meteen te gaan ontwerpen en buiten aan de slag te gaan. Om daarvan te leren voor het grotere geheel en de langere termijn. Gaandeweg stemmen de partners alles af en zoeken ze financiering. Met het vertrouwen dat er voor een goed idee, passend binnen de gezamenlijke toekomstvisie, vaak een weg naar realisatie te vinden is. En gerealiseerde successen daarbij nieuwe deuren openen.

Een ander kenmerk van onze werkwijze is dat we adaptief aan dit panorama werken. Het rivierenlandschap blijft altijd in beweging. Door klimaatverandering en door veranderende maatschappelijke behoeften. We zorgen er dan ook voor dat we flexibel kunnen blijven inspelen op nieuwe inzichten en nieuwe kansen.

’We gaan meteen ontwerpen en zo snel mogelijk buiten aan de slag’

Start uitvoering in 2020

Door al doende en lerend te werken kunnen we al over één of twee jaar de eerste schop in de grond zetten. Eén van de eerste uitvoeringskansen voor Panorama Waal is de Gastvrije Waaldijk. De dijken op de noordoever van de Waal worden na 2020 in fasen versterkt op basis van urgentie voor waterveiligheid. Daardoor moet ook de weg over de dijk worden vervangen. Een mooie kans om de dijk nog gastvrijer en (be)leefbaarder te maken. Op initiatief van de ANWB hebben waterschap Rivierenland, provincie Gelderland en de zes betrokken gemeenten samen een plan opgesteld voor de aanleg van een ruim 80 kilometer lange iconische route. Inmiddels ligt er een ontwerp en wordt er gezocht naar gezamenlijke financiering. Met een asymmetrisch wegprofiel met uitzichtbalkons aan de rivierzijde, entrees tot wandelpaden in de uiterwaarden en Waaltribunes om de indrukwekkende rivier en de karakteristieke scheepvaart op de Waal te kunnen beleven. Het is ook de wens om een fietsbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal te realiseren.

In 2020 start de uitvoering van de plannen voor het stuk dijk van Gorinchem tot Waardenburg en kort daarna start de uitvoering van de dijktrajecten in de richting van Nijmegen. Zo’n tien jaar daarna is de nieuwe lange afstandsfietsroute helemaal gereed. Parallel werken de partners aan de toekomstvisie voor de zuidkant van de Waal.

Ontwerp voor Gastvrije Waaldijk. Beeld Okra

Kansrijk praktijkvoorbeeld Integraal Riviermanagement

Met de conceptvisie levert Panorama Waal een bijdrage aan de gewenste samenhang tussen de grote opgaven die we hebben voor het hele rivierengebied, ofwel aan het breed omarmde integraal riviermanagement.

De opdracht voor het programma Integraal Riviermanagement (IRM) is vastgesteld tijdens een bestuurlijk overleg op 4 juli jl., met vertegenwoordigers van de Maas en de Rijn, met de Deltacommissaris en de minister van Infrastructuur en Waterstaat. Binnen het programma IRM werken het Rijk en de regionale (water)partners aan een veiliger, functioneel en aantrekkelijk Maas- en Rijngebied. Binnen IRM beschouwen we opgaven voor waterveiligheid, waterkwaliteit, zoetwatervoorziening en een vlotte en veilige doorvaart van de scheepvaart en kansen voor duurzame energieopwekking en ontwikkeling van natuur, economie en recreatie beschouwen in hun onderlinge samenhang.

Het programma IRM maakt keuzes voor de lange termijn. Panorama Waal bedient op de korte termijn projecten met integrale opgaven en levert daarmee een belangrijke bijdrage vanuit de praktijk aan de uitwerking van het programma IRM.