De uitvoering van het Deltaplan Zoetwater en het volgen van een adaptieve zoetwaterstrategie brengt kennisvragen met zich mee. Om te bepalen of we nog steeds op de goede weg zijn, werken we continu aan het vergroten van de watersysteemkennis, verbetering van het modelinstrumentarium en het in beeld brengen van de effectiviteit van maatregelen, zowel hydrologisch als economisch. Uitgevoerde onderzoeken worden geplaatst op de website van het Deltaprogramma. In dit artikel wordt kort ingegaan op een aantal van deze uitgevoerde onderzoeken.

Knelpuntanalyse DP Zoetwater fase II (2022-2027)
Dit onderzoek brengt in beeld wat de huidige en mogelijk toekomstige knelpunten in de zoetwatervoorziening in Nederland zijn op basis van de meest recente berekeningen met het Nationaal Water Model (‘Basisprognoses2018’). In vijf regio’s  (IJsselmeergebied, Rivierengebied, Benedenrivierengebied, Zuidwestelijke Delta en de Hoge Zandgronden) is geanalyseerd hoe watervraag en watertekort zich in de toekomst kunnen ontwikkelen onder invloed van klimaatveranderingen en sociaal-economische trends. Naast oppervlaktewatertekorten voor beregening, doorspoeling en peilbeheer is gekeken naar beregening uit grondwater, grondwaterstanden, verdampingstekorten, rivierafvoer en waterkwaliteit.

Gemeenschappelijke informatiebasis voor de maatregelverkenning

De knelpuntenanalyse dient als gemeenschappelijke informatiebasis voor de maatregelverkenning van het Deltaprogramma Zoetwater fase II. Een actualisatie van voorgaande knelpuntenanalyses was nodig vanwege de actualisatie van de deltascenario's in 2017. Daarin is ondermeer rekening is gehouden met autonome adaptatie van de gebruikers - zoals bijvoorbeeld de landbouwsector -, wat zich vertaalt in een verandering van het potentieel beregend areaal. Daarnaast is het modelinstrumentarium geüpdatet met de meest recente kennis en data over de werking van het watersysteem én maatregelen waartoe besloten is in Deltaprogramma Zoetwater fase I.

Het rapport - te downloaden via www.deltacommissaris.nl - is een voorlopige versie en wordt in de loop van 2019 verder aangevuld.

Overzicht van de hotspots binnen het Deltaprogramma Zoetwater

Hotspotanalyses
Dit onderzoek is een bundeling van zogenaamde hotspotanalyses. Een hotspot is gedefinieerd als een geografisch afgebakend gebied in het hoofd- of regionale watersysteem waar we nog zoetwaterknelpunten verwachten en waar een keus in de waterverdeling of -voorziening leidt tot een (potentieel) significante belangenafweging tussen gebruiksfuncties of gebieden. Het gaat om de volgende hotspots: Midden-rivieren, Noordzeekanaal/Amsterdam-Rijnkanaal, Rijn-Maasmonding, IJsselmeer, Twentekanalen, Maas en Hoge Zandgronden/grondwater. Het rapport bundelt de analyses die voor elke hotspot apart zijn uitgevoerd.

De hotspotanalyses, als onderdeel van het project Knelpuntenanalyse, dragen bij aan de eerste mijlpaal van de Deltaprogramma Zoetwater, namelijk: een eerste beeld van bovenregionale knelpunten en aanvullende maatregelen. De analyses zijn gebaseerd op de 100-jarige berekeningen met het Nationaal Water Model.

Regioscan Zoetwatermaatregelen
Waterbeheerders hebben behoefte aan informatie over de wijze waarop lokale maatregelen het beste kunnen bijdragen aan de zoetwatertekorten in een regio. Het biedt inzicht in welke maatregelen voor boeren en tuinders interessant zijn en wat de bijdrage van deze maatregelen kan zijn aan de zoetwateropgave. Dergelijke informatie is onder andere nodig om in gebiedsprocessen de waterbeschikbaarheid met elkaar te bepalen. Met (de eerste versie van) het instrument ‘Regioscan zoetwatermaatregelen’  is het voor waterbeheerders mogelijk om inzicht te krijgen in de ruimtelijke variatie van 1) de kosten en baten van lokale maatregelen en 2) de kansrijkheid van maatregelen gegeven de kosten en baten.

Snel inzicht in de potentie van de maatregelen

Dit bijbehorende rapport bevat meer informatie en achtergronden over het instrument, en een handleiding voor het gebruik. De Regioscan Zoetwatermaatregelen bestaat uit een kennissysteem Zoetwatermaatregelen en een rekenmodule. Het kennissysteem is een database waarin generieke maatregelinformatie is opgeslagen. Deze is te koppelen aan scenario-informatie over hydrologie en landbouwbedrijven. De rekenmodule berekent de ruimtelijke variërende effecten van maatregelen op droogte- en zoutschade, kosten en baten, zoetwatergebruik en neveneffecten en cumuleert deze voor deel- of beheergebieden. Uit de toepassing op twee proefgebieden blijkt in z’n algemeenheid dat het instrument goed bruikbaar is om snel inzicht te krijgen in de potentie van de maatregelen.

Verdelingsvarianten Hoofdwatersysteem
In het Deltaprogramma Zoetwater wordt verkend wat ervoor nodig is om de zoetwatervoorziening tot en met 2050 op niveau te houden en voor te bereiden op ontwikkelingen die daarna volgen. Deze rapportage betreft een eerste verkennende studie naar verdelingsvarianten in het hoofdwatersysteem. Deze studie kan dienen ter inspiratie voor het opstellen van een van de kansrijke strategieën voor zoetwater.

Waar sommige zoetwatermaatregelen gaan over het besparen van water aan de gebruikerskant, gaan andere over het verbeteren van het wateraanbod. Een deel van deze aanbodgerichte maatregelen heeft betrekking op het hoofdwatersysteem; het logistieke netwerk dat de verschillende regio’s - en daarmee ook gebruikers – verbindt en waarvoor het extra noodzakelijk is de maatregelen in samenhang te bekijken. Het is voor een belangrijk deel een waterverdelingsvraagstuk. Deze verkenning naar een stuurbaar buffernetwerk richt zich op het vinden van bouwstenen voor een kansrijke zoetwaterstrategie voor het hoofdwatersysteem, zonder grootschalig infrastructureel ingrijpen. De strategie is adaptief. Er wordt continu onderzoek gedaan, waarvan we de uitkomsten delen op onze website.