Met het openen van de recreatiesluis - door Koning Willem-Alexander op 14 maart – is het project Ruimte voor de Rivier IJsseldelta bij Kampen officieel opgeleverd. Tegelijkertijd werd hiermee het nationale programma Ruimte voor de Rivier afgesloten. Met 34 maatregelen is het Nederlandse rivierengebied in de afgelopen jaren veiliger en mooier gemaakt. ‘We hebben de kaart van Nederland opnieuw getekend. Ruim twaalf jaar zijn we samen met provincies, waterschappen en gemeenten bezig geweest. Op 34 plekken is de mens een stukje opgeschoven om bij hoogwater de rivieren meer ruimte te geven’, zei minister Cora van Nieuwenhuizen bij de officiële oplevering.

De bypass van de IJssel onder Kampen en ten westen van Zwolle. Op de voorgrond de A28 de Hanzelijn en natuurgebied De Enk. Op de achtergrond het Kampereiland met links het Drontermeer en de Reevedam, rechts het Vossemeer en de Roggebotsluis.

Een kwart van het hoogwater op de Rijn gaat via de IJssel naar het IJsselmeer. Op acht plaatsen langs de IJssel zijn daarom Ruimte voor de Rivier-maatregelen genomen. Bij Kampen werden vanaf 2006, in samenspraak met bewoners, plannen gemaakt. Niet zonder slag of stoot, want een deel van de mensen geloofde niet in nut en noodzaak. Direct omwonenden hebben echter meegedacht en zelf het plan en het tracé van het Reevediep ontwikkeld. Er lagen vijf scenario’s klaar, maar de samenwerkende overheden hebben omwonenden de ruimte gegeven om zelf een zesde scenario uit te werken. Zonder directe bemoeienis van die overheden. De bewoners kregen deskundigheid ter beschikking. Dit zesde scenario is uiteindelijk de basis geworden voor de planstudie, die in de regio door twaalf samenwerkende overheidspartijen is uitgevoerd.

Meer dan waterveiligheid
Door het waterveiligheidsprobleem te bezien in combinatie met andere opgaven in het gebied, is het project Ruimte voor de Rivier IJsseldelta een gebiedsontwikkeling geworden. Het project draagt zodoende bij aan meer doelen dan ‘alleen’ waterveiligheid. Ook economische ontwikkeling, openbaar vervoer (Hanzelijn), bereikbaarheid (N307/N50), woningbouw, natuurcompensatie en -ontwikkeling, agrarische structuurversterking, regionaal toerisme en waterrecreatie zijn als belangrijke onderdelen meegewogen in de besluitvorming. Zoals discussies over de wenselijkheid van woningbouw in het buitengebied van Kampen, en over de vermeende onveiligheid van het Reevediep. Tegenstanders spraken over meer schade en slachtoffers bij een dijkdoorbraak. Het zorgde ervoor dat de procedures rondom de plannen relatief lang hebben geduurd. En er zijn ingrijpende offers gebracht: een aantal omwonenden moest verhuizen en agrarische bedrijven zijn verplaatst.

’Er zijn ingrijpende offers gebracht’

In opdracht van Rijkswaterstaat en de provincie Overijssel is sinds 2015 door aannemerscombinatie Isala Delta (Boskalis en Van Hattum en Blankevoort) gewerkt aan de uitvoering. Zo is het zomerbed van de IJssel over een lengte van acht kilometer uitgebaggerd. Dit zorgt al voor de helft van de waterveiligheidsdoelstellingen van de regio IJsseldelta. Om de andere helft te realiseren, is tegelijkertijd de hoogwatergeul Reevediep ten zuiden van Kampen aangelegd. Deze geul is bedoeld om bij hoogwater op de IJssel een kwart van het water af te kunnen voeren naar het IJsselmeer. Verder zijn in vijf uiterwaarden maatregelen genomen om water te bergen of sneller af te voeren. Daarnaast is bijna 400 hectare nieuwe deltanatuur gerealiseerd, waarvan veertig hectare is ingericht voor de roerdomp en de grote karekiet; bedreigde vogelsoorten. Ook is er meer dan twintig kilometer aan nieuwe wandel- en fietspaden gerealiseerd. Op het Reevediep wordt inmiddels gevaren met recreatievaartuigen. Er is zo een veel aantrekkelijker vaarroute beschikbaar van de Veluwerandmeren naar het noorden van het land en andersom.

Tot slot wil de gemeente Kampen het nieuwe dorp Reeve realiseren op en achter de speciaal ontwikkelde klimaatdijk.

Reevedorp in Deltafilm
De laatste film van het Deltaprogramma schetst een beeld van hoe wij in Nederland doorwerken aan een duurzame en veilige delta. Ook Ruimte voor de Rivier maakt onderdeel uit van het Deltaprogramma. In de film Overal in Nederland aan de slag #3 licht dijkgraaf Herman Dijk het project Reevedorp toe.

Bekijk hier de film => Overal in Nederland aan de slag #3

Koning Willem-Alexander, minister Cora van Nieuwenhuizen en gedeputeerde Bert Boerman openen de sluis bij het Reevediep.

Waterveiligheid is nooit af
Met de oplevering van de werkzaamheden rond Ruimte voor de Rivier IJsseldelta hebben verschillende eindbeheerders het gebied nu overgenomen. Zo is Staatsbosbeheer verantwoordelijk voor het beheer van de natuurgebieden in het Reevediep. Het beheer van de Nieuwendijkbrug is in handen van de gemeente Kampen, net als het nieuw aangelegde deel van de Kamperstraatweg. Waterschap Drents Overijsselse Delta heeft de dijken in beheer genomen. De inlaat van het Reevediep en het onderhoud van het uitgebaggerde zomerbed is vanaf nu in handen van Rijkswaterstaat Oost-Nederland. En de vaargeul en de recreatiesluis zijn in beheer bij de provincie Overijssel.

’En we zijn volop bezig met IJsseldelta Fase 2’

Zo’n 10.000 mensen uit Kampen en omgeving kwamen op Tweede Paasdag naar het Reevediepfestival, de ‘publieksoplevering’ van het project Ruimte voor de Rivier IJsseldelta. Een paar dagen daarvoor waren de bouwhekken verwijderd en ging de vaargeul open voor de recreatievaart.

Hoewel er dus volop wordt genoten, is het werk aan waterveiligheid nooit af. ‘In een nieuwe aanpak gaan we nu ook meer ruimte maken voor de binnenvaart en een betere kwaliteit van ons rivierwater’, kondigde minister Cora van Nieuwenhuizen aan bij de officiële oplevering in Kampen. ‘En we zijn volop bezig met IJsseldelta Fase 2: de bouw van de Reevesluis, de versterking van de Drontermeerdijk en het verwijderen van de Roggebotsluis. Daarvoor in de plaats komt een brug en vinden aanpassingen plaats aan de N307 voor een betere doorstroming van het verkeer tussen Flevoland en Overijssel.’ Gedeputeerde Bert Boerman vulde aan: ‘In 2022 is het systeem van het Reevediep klaar voor gebruik.’ 

De resultaten van Ruimte voor de Rivier IJsseldelta

  • Een waterveilige en klimaatbestendige regio IJsseldelta (Kampen-Zwolle-Dronten);
  • Een nieuwe hoogwatergeul Reevediep van 7 kilometer ten zuiden van Kampen, tussen IJssel en Drontermeer;
  • 20 kilometer nieuwe fiets- en wandelpaden;
  • Een aantrekkelijker vaarroute voor recreatievaart door de vaargeul van het Reevediep;
  • Bijna 400 hectare nieuwe deltanatuur en versterking van de natuurwaarden in 5 uiterwaarden, zuidelijker langs de IJssel;
  • Een nieuw leefgebied van 40 hectare rietmoeras voor de zeer beschermde vogels roerdomp en grote karekiet;
  • Met een speciale actie ‘Gruto zoekt boer’ zijn vier weidevogelboeren gerekruteerd, die ook actief zijn op het gebied van educatie;
  • Dankzij agrarische structuurversterking is er toekomst voor omliggende agrarische bedrijven en is bijvoorbeeld bedrijfsopvolging mogelijk geworden;
  • Ruimte voor de bouw van een nieuw dorp Reeve buiten Kampen.
Koning Willem-Alexander kreeg het eerste exemplaar van Deining in de IJsseldelta uitgereikt van gedeputeerde Bert Boerman

Deining in de IJsseldelta
In het boek Deining in de IJsseldelta beschrijft Joep Boerboom de bewogen geschiedenis van het project Ruimte voor de Rivier IJsseldelta. Wat betekent het als je huis moet wijken voor een rivierarm? Wat voelde onderwaterarcheoloog Wouter Waldus toen hij een middeleeuwse kogge opdook uit de IJssel? Hoe wist ecoloog Heleen Broier tienduizenden zeldzame modderkruipers te redden tijdens de werkzaamheden? Hoe bezorgde ‘rietdokter’ Aalt van den Hul met zijn riettransplantaties de roerdomp en de grote karekiet nieuw leefgebied? De geschiedenis van het project laat zich lezen als een spannend jongensboek met aan het einde van bijna ieder hoofdstuk een cliffhanger: gaat de bypass er komen of niet?