Het project Getij Grevelingen verbetert de waterkwaliteit en de natuur door het terugbrengen van gedempt getij in de Grevelingen. Het herstelt een deel van de oorspronkelijke dynamiek in het estuarium en de bijhorende kwaliteiten. Hiervoor moet er een doorlaat in de Brouwersdam komen, die de kans biedt om op die plek een getijdencentrale te bouwen voor duurzame energieopwekking 

De eerste plannen ontstonden al in 2008 en kennen een lange ontwikkeling. Dankzij een extra financiële impuls van de ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Infrastructuur en Waterstaat kan het project nu van start 

Loes de Jong van Rijkswaterstaat Zee en Delta is bestuurlijk secretaris van het werkverband Getij Grevelingen. Deltanieuws vroeg haar om een toelichting.  

Waarom willen jullie het getij terugbrengen in de Grevelingen? 

De waterkwaliteit in de Grevelingen is sinds de afsluiting van de invloed van rivieren en zee door de Grevelingendam (1963) en de Brouwersdam (1971) achteruitgegaan. Doordat het water niet meer voldoende doorstroomt, zijn er plekken in de ondiepe geulen ontstaan met op de bodem geen of weinig zuurstof. Dat is niet goed voor de waterkwaliteit en dat heeft uiteindelijk ook gevolgen voor de gehele natuur rond de Grevelingen. Om de waterkwaliteit te verbeteren willen we de getijdewerking in beperkte vorm terugbrengen. Dat is belangrijk voor de natuur én een voorwaarde voor de verdere duurzame ontwikkeling van (water)recreatie, toerisme, visserij en de regionale economie. 

Wat is de voorgeschiedenis van jullie plannen? 

Al in 2008 zijn onderzoeken gestart, omdat toen duidelijk werd dat de waterkwaliteit achteruitging. Na een reeks van onderzoeken heeft het kabinet de ontwerp-rijksstructuurvisie Grevelingen en Volkerak-Zoommeer gepubliceerd in 2014 met daarin als ontwikkelperspectief het terugbrengen van beperkt getij. Met een extra financiële impuls van de ministers van LNV en IenW in maart vorig jaar kan dit plan nu concreet worden gemaakt. 

De ministers Carola Schouten (LNV) en Cora van Nieuwenhuizen (IenW) bij de Grevelingen, in maart 2018, waar ze zelf de rijksbijdrage voor het project presenteerden.

Hoe ver zijn jullie met dat plan? 

Het werkverband rondt nu de verkenningsfase af. In deze fase vindt een aantal aanvullende onderzoeken plaats, bouwen we de projectorganisatie op en worden alle aspecten in kaart gebracht waar we in de planvorming mee aan de slag moeten. 

'Prachtige kans om verbetering van de waterkwaliteit en natuur te combineren met klimaatadaptatie'

Hoe hangt het project Getij Grevelingen samen met het Deltaprogramma? 

De uitvoering van dit project maakt deel uit van de voorkeursstrategie Deltaprogramma Zuidwestelijke Delta en is opgenomen in het Deltaprogramma 2015 

Daarnaast biedt de uitvoering van het project een prachtige kans om verbetering van de waterkwaliteit en natuur te combineren met klimaatadaptatie met oog voor de waterveiligheid. 

De dreigende zeespiegelstijging is inderdaad een actueel thema bij alle projecten in grote wateren en kustgebieden in Nederland. Hoe houden jullie hiermee rekening?  

Het project Getij Grevelingen is een pilotproject in het Programma Ecologie Grote Wateren, juist omdat we integraal rekening willen houden met de zeespiegelstijging. Op dit moment kijken we op basis van de bestaande klimaatscenario’s wat de eisen zijn waar een doorlaat met eventueel een getijdencentrale aan moet voldoen om op lange termijn klimaatrobuust te zijn. Dat wil zeggen dat we het gedempt getij voor een lange tijd willen kunnen garanderen in de Grevelingen. De uitdaging zit ‘m in het feit dat wanneer de zeespiegel stijgt, op een gegeven moment het niveau van het water aan de Noordzeezijde zo hoog is dat bij eb het water uit de Grevelingen niet meer vanzelf naar de Noordzee kan. 

'Turbines die stroom opwekken én kunnen pompen'

Hoe denken jullie dat op te lossen? 

Je kunt het gemiddelde peil in de Grevelingen laten meestijgen. Dat hoeft niet één op één, het gaat dan om enkele centimeters. Nadeel is wel dat het water hoger op de oevers en eilanden komt bij vloed en dat heeft natuurlijk gevolgen voor de daar levende planten en dieren. Om dat te voorkomen kun je gaan pompen. Een van de ideeën die we nu uitwerken, is dat wanneer we kiezen voor de bouw van een getijdencentrale in de doorlaat, de turbines die de stroom opwekken bij getijdebeweging, zó kunnen worden ontworpen dat ze in de toekomst ook kunnen pompen.  

Van welke klimaatscenario’s gaan jullie uit?  

Voorlopig rekenen we met de KNMI-scenario’s uit 2014. Straks, in 2021, komen er mogelijk nieuwe scenario’s uit. Die nemen we dan uiteraard mee in het ontwerp. 

Dat rekenwerk wat jullie doen, kun je daar meer over vertellen? 

Een van de analyses die we maken, is een knikpuntanalyse. Deze methode is door het Deltaprogramma ontwikkeld. Het maakt inzichtelijk hoeveel verandering een systeem, zoals in dit geval de Grevelingen met een gedempt getij, aankan zonder dat je maatregelen moet nemen. Je stelt vast wanneer gebruik of natuurlijke functies hun grens bereiken en wat de mogelijkheden zijn om die grens op te schuiven. Als dat op een eenvoudige manier kan, is adaptatie een goed alternatief. Kan het niet, dan moet je nadenken over ingrijpender maatregelen. De knikpuntanalyse helpt bij het afwegen van de te nemen adaptatiemaatregelen. 

Wanneer kunnen we het gedempt getij terugzien in de Grevelingen?  

Als het aan ons ligt, uiterlijk 2025. Maar dat hangt van veel zaken af. Zo moeten alle plannen voldoen aan de spelregels die we in Nederland hebben bij het realiseren van dergelijke grote projecten. Niet alleen wegen we zorgvuldig alle belangen mee van uiteenlopende partijen rond de Grevelingen, maar het moet ook een goed controleerbaar en transparant proces zijn. In de huidige verkenningsfase komen heel veel consequenties van het terugbrengen van getij in beeld. Dat varieert van gevolgen voor vaargeulen in de Grevelingen tot het rekening houden met de Natura2000 wetgeving. 

'Terugbrengen van een deel van de oude getijdedynamiek is uniek voor Nederland en voor Europa'

Natura2000 ziet toe op de bescherming van unieke natuurgebieden. Als de waterkwaliteit van de Grevelingen verbetert en daarmee het hele ecosysteem versterkt, dan is dat toch alleen maar goed? 

Dat zou je zo kunnen zien. Maar door de afsluiting van de Grevelingen is veel nieuwe deltanatuur ontstaan die ook uniek is. De Natura2000 wetgeving richt zich onder andere op deze nieuwe natuur. Het project heeft een breder doel: het verbeteren van de waterkwaliteit komt ook ten goede van de bovenwaternatuur, maar zal ook deels ten koste daarvan gaan. De afweging moet niet gaan over formele doelen en richtlijnen, maar vooral over wat goed is voor de Grevelingen, de natuur én de gebruikers. Niemand wil een discussie over vogels of vissen als het gaat om wat we waardevoller vinden. Daarom zoeken we naar een goede balans en een optimale oplossing om alle natuurwaarden van het gebied duurzaam voor een lange termijn te versterken.  

Wat maakt dit project uniek? 

Het terugbrengen van een deel van de oude getijdedynamiek is uniek voor Nederland en voor Europa. Helemaal als we een combinatie gaan maken met een getijdencentrale voor het opwekken van duurzame energie en mogelijkheden voor klimaatadaptatie. De kennis die we in dit project opdoen, is waardevol voor veel andere deltagebieden in Nederland en als exportproduct naar andere landen in de wereld.  

Interbestuurlijk

Het werkverband Getij Grevelingen is een projectorganisatie die bestaat uit vertegenwoordigers van de drie ministeries LNV, IenW en EZK, de twee provincies Zuid-Holland en Zeeland, de gemeenten Goeree-Overflakkee en Schouwen-Duiveland en Staatsbosbeheer en Rijkswaterstaat.