Foto Marcel Kentin

‘We kunnen niet wachten met nadenken over de toekomst van de Oosterschelde en de robuustheid van de Oosterscheldekering. De klimaatverandering maakt actie nodig. Nu zijn we nog op tijd om samen oplossingen te bedenken.’ Dat was de uitkomst van het Kenniscongres Oosterschelde op 29 oktober. Daarom gaat de nieuwe kenniscommunity Oosterschelde, in nauwe samenwerking met het Gebiedsoverleg Zuidwestelijke Delta, oplossingsrichtingen verkennen. De community nodigt landelijke partijen uit om aan te sluiten.

‘Door de klimaatverandering staat de toekomst van de Oosterschelde op het spel en is gezamenlijke actie nodig. Het Kenniscongres Oosterschelde is de eerste stap voor een bredere discussie. Een historische stap voor toekomstige generaties’, kopte het dagblad de PZC. De regionale media namen daarmee de conclusie over van het manifest dat ter afsluiting van het kenniscongres werd getekend.

Vanuit hun grote betrokkenheid bij de toekomst van de Oosterschelde namen Siebe Kramer, Aad Smaal, Idco Duijnhouwer en Philip Drontmann het initiatief voor dit kenniscongres. De organisatoren werden hierin ondersteund door de gemeente Schouwen-Duiveland, Nationaal Park Oosterschelde en tal van andere regiopartners. Op de congresdag bogen wetenschappers, overheden, maatschappelijke organisaties en ondernemers zich over de toekomst van de Oosterschelde. Dit deden zij vanuit de ambitie om veiligheid, natuur en economie te verbinden. Drie vooraanstaande wetenschappers deelden hun kennis en brachten de discussies op gang.

Kantelpunten

Sybren Drijfhout, hoogleraar Dynamica van het Klimaat bij de Universiteit Utrecht en als onderzoeker verbonden aan het KNMI, ging in op de stijging van de zeespiegel. Door de opwarming van de aarde smelten de ijskappen op de Zuidpool. In de laatste tien jaar is dat smelten drie keer sneller gegaan dan de tien jaar daarvoor. Het gevolg is dat de zeespiegel mogelijk sneller zal stijgen dan we eerder dachten. Dat gebeurt niet lineair, maar schoksgewijs en met kantelpunten.

'Oosterschelde moet hoe dan ook openblijven'

Hoogleraar ecologische waterbouwkunde bij de TU Delft en onderzoeker bij Deltares, Peter Herman, voorspelde dat de Oosterscheldekering in de toekomst tot wel honderd dagen per jaar dicht gaat. Dat zou betekenen dat uiteindelijk alleen een gesloten dam nog mogelijk is. Maar als de kering zo vaak dicht gaat of helemaal sluit, verdwijnt het getij en daarmee de kwaliteit van de Oosterschelde. De deelnemers waren het erover eens dat de Oosterschelde op welke manier dan ook open moet blijven. Tegelijkertijd is er dan wel een oplossing nodig voor de zandhonger, vonden ze. Nu eroderen de platen en slikken, en komen ze lager te liggen. Met als gevolg dat zeker bij een stijgende zeespiegel de belasting op de dijken zal toenemen.

Bewoonde eilanden

Landschapsarchitect en hoogleraar aan de Wageningen University, Adriaan Geuze, denkt in een heel andere richting. Hij schetste een beeld waarbij de Oosterschelde als het ware naar de zeekant toe omklapt. Geuze ziet eilanden voor de Zeeuwse en Nederlandse kust voor zich, met tussenliggend intergetijdengebieden. Eilanden, waar vervolgens ook weer mensen gaan wonen. Het zand voor de kust wil hij gebruiken om de eilanden aan te leggen. Tussen die eilanden en de oorspronkelijke kust ontstaat dan een ‘nieuwe Oosterschelde’.

Wethouder Cees van den Bos van de gemeente Schouwen-Duiveland sprak bij de opening van het congres over het belangrijke startmoment van de brede maatschappelijke discussie over de toekomst van de Oosterscheldekering. ‘We zetten vandaag geen punt, maar een komma.’

’Draagvlak is cruciaal, ook onder inwoners’

Het is goed te beseffen dat deze discussie uiteindelijk zal moeten uitmonden in een politiek besluit, waarvoor ook Den Haag nodig is, gaf Van den Bos aan. ‘De gevolgen van de klimaatveranderingen en het wapenen hiertegen zijn bij uitstek politieke vraagstukken. Vraagstukken waarvoor we tijdig politieke verantwoordelijkheid moeten nemen. Ik ben blij dat er voor de Oosterschelde vanaf het begin samen wordt opgetrokken met de partijen die een belang hebben.’ Wethouder Van den Bos riep nadrukkelijk op om de burger niet te vergeten. ‘Niemand kan op voorhand uitsluiten dat er voor onze inwoners geen veranderingen optreden. Betrek hen erbij en denk na over de wijze waarop dit het beste kan. Laten we daar ook nadrukkelijk de jeugd bij betrekken. Draagvlak is, zeker bij deze majeure vraagstukken, cruciaal. Ook onder inwoners.’

Kenniscommunity Oosterschelde

Tijdens het kenniscongres werd ook het startschot gegeven voor de kenniscommunity Oosterschelde, als onderdeel van de kenniscommunity Zuidwestelijke Delta. Doel is dat alle betrokken partijen hun kennis delen en samen op zoek gaan naar effectieve kennisontwikkeling.

Hieraan werd op het Nationaal Deltacongres, op 1 november, in een van de deltatheaters al direct gevolg gegeven. De deelnemers aan de inspiratiesessie ‘Kennis delen naar een hoger plan’ werden door Arno Nolte van Deltares en Louise van der Heijden van het Deltaplatform, als vertegenwoordigers van de kenniscommunity Zuidwestelijke Delta, meegenomen in het belang van kennisdelen over watersystemen. ‘Kennis zit in de hoofden van veel mensen. Kennisdelen gaat dus ook over het vinden en verbinden van mensen en gezamenlijke toepassingen. De uitdaging is nu om elkaar en elkaars kennis steeds actief op te zoeken en continu naar een hoger plan te trekken boven de losse projecten en onderzoeken uit. Voor de Oosterschelde is daarmee een start gemaakt’, aldus Nolte.

Kenniscommunities binnen het Deltaprogramma

Zuidwestelijke Delta is begonnen met de ontwikkeling van diverse kenniscommunities. De kenniscommunity Oosterschelde is er hier een van. Ook in andere gebieden zijn kennis- initiatieven opgestart, zoals voor het Waddengebied en bij de grote rivieren. Bij het werken aan opgaven komen allerlei vragen aan de orde, zoals welk onderzoek er al is uitgevoerd en hoe de verworven inzichten en verzamelde informatie onder de aandacht te brengen. Het effectief en efficiënt ontwikkelen van relevante, nieuwe kennis vraagt projectoverstijgende samenhang en samenwerking.

De organisatoren kijken positief terug op het Kenniscongres Oosterschelde. Aad Smaal: ‘Nu is er nog tijd om na te denken met elkaar over oplossingen. Dat is ook wat we met de dag voor ogen hadden. We zullen zeer alert moeten zijn op de veranderingen van het klimaat en de gevolgen daarvan. De grootste uitdaging is om te zoeken naar een oplossing, die alle belangen dient. Dit congres is nog maar het begin, wij hopen dat alle deelnemers volop inspiratie hebben opgedaan om samen, in het kader van het Deltaprogramma, de volgende stappen te nemen naar een veilig en robuust Oosterscheldegebied. Wij staan daarvoor in ieder geval aan de lat.’

Resultaten Kenniscongres Oosterschelde

Meer weten over de resultaten van het Kenniscongres Oosterschelde? Neem dan een kijkje op de website van het congres via www.onzeoosterschelde.nl. Hier is ook het Manifest Kenniscommunity Oosterschelde te vinden.

Kennisdag
Kenniscommunity Oosterschelde