Platform Samen Klimaatbestendig biedt meer inspiratie

De afgelopen weken heeft het weer volop geregend. En het water trad geregeld buiten goten en geulen, met overlast en schade tot gevolg. De actualiteit benadrukt het belang van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie waarvan de uitvoering inmiddels goed op gang komt. In het kader van de actielijn Vitaal en Kwetsbaar zijn veel gemeenten al bezig met een klimaatstresstest. Gemeente Borsele startte daar eind 2017 al mee. ‘Een stresstest is niet een eenmalige actie’, stelt Teun Terpstra van Hogeschool Zeeland, nauw betrokken bij de stresstest in de Zeeuwse gemeente. 

‘Borsele is een van de eerste gemeenten in Nederland die serieus aan de slag zijn gegaan met de stresstest’, vertelt Terpstra, lector Waterveiligheid en Ruimtegebruik. ‘Het is een traject waarbij overheden, burgers en bedrijven samen knelpunten aanwijzen en nieuwe ideeën bedenken, uitvoeren en evalueren. Een reeks van kleine stappen richting klimaatbestendigheid. Veel gemeenten zijn zich wel bewust van de noodzaak van zo’n stresstest en van de inhoud van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie, maar daadwerkelijk tot actie overgaan blijkt vaak lastig.’

Kwetsbaarheid

Een van de grote uitdagingen, zo merkt Terpstra in zijn eigen onderzoek, is de vertaalslag van kennis en informatie naar een concreet uitvoeringsprogramma. ‘Gemeenten hebben zelf vaak veel kennis in huis, bijvoorbeeld over de kwetsbaarheid van hun infrastructuur. Maar dat gaat altijd over het nú. In welke tunnels blijft nú water staan bij hevige buien? In welke wijken is er nú sprake van hitte in de zomer? Een vertaling naar de toekomst kunnen ze niet zomaar maken. Dat vereist heel specialistische kennis, die ze niet zelf in huis hebben.’

Terpstra doelt dan bijvoorbeeld op geavanceerde computermodellen die weerpatronen koppelen aan de fysieke omgeving. Maar de stresstest draait volgens hem om nog een element: de vertaling naar kwetsbaarheid. ‘Hoe erg is het nu werkelijk dat die weg af en toe overstroomt? Moeten we daar iets aan doen of kunnen we onze schaarse middelen beter elders inzetten?’

Hij noemt een ander voorbeeld: waar treden hitte-eilandeffecten op? En waar kan dat werkelijk kwaad? ‘Daar komt ook het element van beleving om de hoek kijken, want op twee plekken die objectief gezien even heet zijn, kan de hittebeleving toch totaal verschillend zijn. Daar moeten gemeenten dus mee aan de gang. Dat vereist wat wij een risicodialoog noemen: dat je om de tafel gaat zitten met overheden, burgers en bedrijven om de werkelijke risico’s te bespreken.’

Palet aan stakeholders

De stresstest in Borsele was daarvan een mooi voorbeeld, zegt Terpstra. ‘Uit de dialoog kwam een aantal concrete knelpunten en ideeën naar voren, zoals het koppelen van overtollig water in bebouwd gebied aan watertekort in het landelijk gebied, energieopslag bij particulieren en gebruik van overtollig regenwater voor koeling in het Vlissingse havengebied.

Gemeente Borsele werkt sindsdien verder aan het identificeren van knelpunten en aan een concrete actieagenda. Terpstra blijft het proces met interesse volgen. ‘Klimaatadaptatie was van oudsher een dossier van de overheid. Maar voor de uitvoering heb je dat hele palet aan maatschappelijke partners nodig. Al was het alleen maar omdat de helft van de grond niet in overheidsbeheer is. Die omslag maken, van een overheidsdossier naar een gezamenlijk project van overheden, bedrijven en burgers, daarin zit de echte uitdaging. En daarin lijkt Borsele al een flinke stap te hebben gezet.’

Platform Samen Klimaatbestendig: meer succesverhalen 

Gemeente Borsele is zeker niet de enige. Er zijn inmiddels vele gemeenten, waterschappen en provincies bezig met ruimtelijke adaptatie. Om ervoor te zorgen dat niet alle partijen het wiel hoeven uit te vinden, is het Deltaprogramma eind gestart met een nieuw initiatief: het Platform Samen Klimaatbestendig. ‘Het Platform koppelt partijen met praktijkervaring aan partijen die daarnaar op zoek zijn’, vertelt Bart Stoffels van het Platform.
Klimaatadaptatie is een complex maatschappelijk vraagstuk dat zeer specialistische kennis vereist, benadrukt Stoffels. ‘Zulke kennis hebben maar weinig partijen zelf in huis. Maar ernaar op zoek gaan, is óók ingewikkeld. Dat vraagt om een andere manier van kennisuitwisseling. Het gaat namelijk vooral om de vraag hoe je iets aanpakt, meer nog dan om technische kennis.’ 

Het team achter het Platform gaat daarom een proces van matchmaking op gang helpen tussen partijen met praktische vragen en ‘ondersteuners’ die bereid zijn vakgenoten te helpen. Het Platform gaat daarvoor actief op zoek naar succesvolle casestudies rond klimaatadaptatie. Het delen van praktische kennis en werkinstrumenten gebeurt op verschillende manieren: via congressen, trainingen of workshops, of door mensen bij anderen op de werkvloer te laten meedenken. Stoffels: ‘We willen veelvormig, flexibel en vraaggericht werken en staan ook klaar voor vragen van private organisaties of brancheverenigingen.’

Werkregio’s ruimtelijke adaptatie van start

Afgelopen jaar is gewerkt aan een landsdekkende samenwerkingsstructuur voor ruimtelijke adaptatie. Samenwerken op lokaal en regionaal schaalniveau is nodig bij het concreet werken aan de zeven ambities van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie. Niemand kan het alleen. 
Er zijn inmiddels ongeveer veertig werkregio’s gevormd.
In een werkregio wordt samengewerkt om de kwetsbaarheden voor weersextremen via een stresstest inzichtelijk te maken, de eigen ambities en beleid vast te stellen en de noodzakelijke maatregelen te nemen. Dit om ervoor te zorgen dat de werkregio’s klimaatbestendig en waterrobuust worden ingericht. 

Startbijeenkomst Utrecht

Op 17 mei waren de vertegenwoordigers van alle werkregio’s bijeen voor een startbijeenkomst in Utrecht. De contactpersonen van de zeven gebiedsoverleggen die jaarlijks rapporteren over de voortgang, waren ook aanwezig. Doel van deze bijeenkomst was om samen te focussen op de opgaven voor de werkregio’s en te kijken naar de behoefte aan ondersteuning. In de ochtend kwam ‘hoe doen we het samen’ aan de orde; de middag stond in het teken van ‘leren en inspireren’. 

Vragen waarover de werkregio’s zich de komende periode buigen zijn onder te verdelen in vier categorieën:
1) Wat spreek je lokaal af en wat regionaal?
2) Hoe krijg ik anderen mee (binnen en buiten de organisatie)?
3) Hoe kan ik van een stresstest naar ambitie en visie komen?
4) Hoe combineer ik de woningbouwopgave met klimaatadaptatie?

Lees meer over het Platform Samen Klimaatbestendig op het Kennisportaal Ruimtelijke Adaptatie