Regionale waterbelangen en ruimtelijk beleid

Rond de jaarwisseling verschijnt de langverwachte Nationale Omgevingsvisie (NOVI). Het is één beleidsdocument dat sectorale opgaven in de leefomgeving integreert. Op regionaal en lokaal niveau is die integratie voor een deel al praktijk, zoals in de regio Rijnmond-Drechtsteden. Deltanieuws sprak met drie betrokkenen uit de drie decentrale bestuursniveaus over de samenwerking rond visie- en planvorming. Evert van der Meide (Provincie Zuid-Holland), Ghislaine van der Vlies (gemeente Brielle) en Toos Lander en Bianca Vaanholt, (Hoogheemraadschap van Delfland).

De omgevingsvisie is het eerste kerninstrument uit de Omgevingswet die op 1 januari 2021 definitief in werking treedt. De Omgevingswet is een antwoord op de veranderende ruimtelijke dynamiek in Nederland, waarbij opgaven als klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw steeds meer in elkaar grijpen. Ook provincies en gemeenten moeten omgevingsvisies maken, die evenals de NOVI sectorale opgaven integreren. Grote delen van het huidige nationale waterplan en de regionale (provinciale) waterplannen zullen in een omgevingsvisie worden opgenomen.

De ruimtelijke opgaven in de regio Rijnmond-Drechtsteden zijn niet minder complex. Waterbelangen en ruimtebelangen doen daarbij ook niet voor elkaar onder, benadrukt beleidsmedewerker Evert van der Meide van de Provincie Zuid-Holland, die nauw betrokken is bij het Deltaprogramma Rijnmond-Drechtsteden (DPRD). ‘Binnen het DPRD trek ik de ambitie ‘water en ruimte structureel verbinden’. Waar die ambitie nu nog leunt op verschillende sectorale documenten, voegen we dat samen en zetten we dat om naar de nieuwe kerninstrumentaria uit de Omgevingswet: de omgevingsvisie, verordeningen en programma’s. Het wettelijke instrumentarium past zich daarmee deels aan bij de praktijk. Zo was ons beleidskader Buitendijkse Waterveiligheid verankerd in de visie Ruimte en Mobiliteit en de verordening Ruimte. Dat wordt overgezet naar de omgevingsvisie en de omgevingsverordening.’
Nieuwe thema’s zijn ruimtelijke adaptatie en ruimtelijke kwaliteit van dijken, die we naar het omgevingsbeleid willen doorvertalen. Dijken hebben natuurlijk ook een ruimtelijke component en ook meerdere gebruiksfuncties, maar ook natuur- en belevingswaarde. Daar komen nieuwe beleidsthema’s als energietransitie overheen.’

Verbinder

Bij het maken van een integrale afweging tussen beleidsthema’s vervullen de provincies een sleutelrol op het regionale schaalniveau. Van der Meide. ‘Waar de waterschappen rondom bestemmingsplannen een adviserende rol hebben, kunnen wij als provincie aanwijzingen geven over bestemmingsplannen. Zeker rond de vraag waar je wel en niet kunt bouwen, leunen we daarbij graag op de kennis van de waterschappen. Het is dan heel prettig als een waterschap, zoals het Hoogheemraadschap van Delfland vanuit de breedte meedenkt en meekijkt.’

Geuzenlinie

Een van de projecten van DPRD waar water en ruimte ineengrijpen is de Geuzenlinie Lees meer over de Geuzenlinie in Deltanieuws#1, 2017. Het project, dat de hele noordrand van Voorne-Putten bestrijkt, valt op het grondgebied van drie gemeenten: Westvoorne, Brielle en Nissewaard.
‘Voor de Geuzenlinie hebben we de koppeling van water aan ruimte al nader uitgewerkt en we verwijzen in het omgevingsplan dan ook naar het Gebiedsperspectief Geuzenlinie en wij gaan écht toetsbare regels opnemen als er nieuwe ontwikkelingen komen’, zegt beleidsadviseur Ghislaine van der Vlies van de gemeente Brielle. Zij is nauw betrokken bij het project Geuzenlinie, dat als landschappelijke buffer tegen de Europoort aanligt. ‘In dat omgevingsplan wordt opgenomen dat ontwikkelingen in de Geuzenlinie altijd waterrobuust moeten zijn omdat waterveiligheid één van de speerpunten voor de noordrand is. Dat gaan we nog nader uitwerken. De provincie en het waterschap zijn hierbij nauw betrokken.’

Omgevingsplan

Het omgevingsplan waar Van der Vlies aan refereert, bestrijkt het buitengebied van Brielle en wordt in gezamenlijkheid met het omgevingsplan voor het buiengebied van buurgemeente Westvoorne opgesteld. Na de zomer worden de voorontwerp-omgevingsplannen 'Buitengebied Brielle' en 'Buitengebied Westvoorne' voor inspraak ter inzage gelegd. Het integrale omgevingsplan is het tweede kerninstrument uit de Omgevingswet, die pas in 2021 van kracht wordt. Met het omgevingsplan nemen de gemeenten dus een voorzet op de toekomst. ‘Officieel is het een bestemmingsplan met 'verbrede reikwijdte'. We hebben veel met een interne projectgroep gewerkt voor het invullen van het omgevingsplan, maar ook met een klankbordgroep waarin niet alleen de provincie en het waterschap participeren, maar ook de veiligheidsregio, LTO, et cetera.’
Waterbelangen zijn volgens Van der Vlies geborgd in het omgevingsplan, omdat er sprake moet zijn van hydrologisch neutrale ontwikkeling, die de waterhuishouding niet negatief mag beïnvloeden.

Toch een eigen watervisie

‘Lastig nog wel is dat elke gemeente en provincie haar eigen werkwijze heeft bij het maken van de Omgevingsvisie’, zeggen Toos Lander en Bianca Vaanholt, respectievelijk beleidsadviseur en strategisch beleidsadviseur bij Hoogheemraadschap van Delfland. Het waterschap bedient het grondgebied van veertien gemeenten. ‘Dat zou betekenen dat we op veertien verschillende manieren moeten participeren. Wij willen echter voor de dag komen met een eenduidig verhaal en zijn daarom voornemens om een eigen watervisie te maken. Die watervisie heeft niet de wettelijk status die een omgevingsvisie van een gemeente of provincie heeft, maar zo’n watervisie helpt wel om scherp voor ogen te krijgen wat onze doelstellingen zijn. Op die manier is het makkelijker participeren in het gemeentelijke en het provinciale omgevingsvisietraject. Natuurlijk moet zo’n watervisie in lijn liggen met andere visies, en we betrekken medeoverheden ook bij de totstandkoming.’ 
Lander en Vaanholt benadrukken dat water als thema niet alleen sectoroverstijgend, maar ook grensoverstijgend is. Ze zijn dan ook enthousiast over de themagroep Water die in de Haagse regio is opgetuigd. ‘Ook in de Rotterdamse regio lijkt er animo voor zo’n themagroep. Voor de uniformiteit is dat erg prettig.’

Elkaar nodig

Het waterschap is ook betrokken bij de dijkenvisies van de provincie. Lander: ‘Afhankelijk van de situatie nemen we ook de ruimtelijk kwaliteit en de belevingswaarde mee, al dan niet in overleg met lokale partijen. Dat kan een agrariër zijn of een burger, als een dijk door een achtertuin loopt.’ Vaanholt: ‘Natuurlijk houden wij als waterschap een bijzondere positie omdat wij nog altijd onze eigen juridische instrument hebben, de waterschapverordening, met regels voor waterkeringen en watergangen binnen het beheersgebied van het waterschap. Maar waar het echt om draait, is dat je elkaar vanaf het begin betrekt en elkaar nodig hebt bij de totstandkoming van een veilig en kwalitatief hoogstaande leefomgeving.’

Alle organisaties zijn op hun eigen manier aan de slag met de implementatie van de integrale Omgevingswet. Ze nemen daarbij water op verschillende wijze mee. De provincie Zuid-Holland zet de visie Ruimte en Mobiliteit en de verordening ruimte over naar de omgevingsvisie, de gemeente Brielle benut de mogelijkheden van de het bestemmingsplan met verbrede reikwijdte en het Hoogheemraadschap van Delfland is voornemens een eigen watervisie te maken om zo beter te kunnen participeren in het gemeentelijke en provinciale omgevingsvisietraject. Doel is om de opgave van het water in de breedte goed mee nemen bij aanpassingen c.q. veranderingen in de leefomgeving.

De komende periode wordt verder gewerkt aan de voorbereidingen van de implementatie van de Omgevingswet. Goed om een vinger aan de pols te houden of water een volwaardige plek krijgt naast of samen met andere thema's.

Omgevingsvisie in Gebiedsconferentie Deltaprogramma Rijnmond-Drechtsteden

In aanwezigheid van deltacommissaris Wim Kuijken en burgemeester Ahmed Aboutaleb, voorzitter van het gebiedsoverleg, en zo'n 180 deelnemers vond op 4 juni in Rotterdam de tweede Gebiedsconferentie van Deltaprogramma Rijnmond-Drechtsteden plaats. Die stond in het teken van elkaar informeren over de voortgang van de voorkeursstrategie, het benadrukken van de samenwerking, en het doorkijken naar de komende jaren. Partners hebben elkaar nodig bij de uitvoering van de voorkeursstrategie en bij de afweging of het nodig is om deze aan te passen gezien de nieuwste inzichten en ontwikkelingen. Wat opviel: een goed op elkaar ingespeelde community, die graag resultaten en ervaringen deelt. De veiligheidsregio’s, die volledig zijn aangehaakt. De toegenomen aandacht voor ruimtelijke adaptatie. En nieuwsgierigheid naar de op stapel staande herijking van de voorkeursstrategie. ‘De adaptieve aanpak en bijzondere samenwerking maken het Deltaprogramma succesvol’, aldus Ahmed Aboutaleb.

Tijdens het middagprogramma was er ook aandacht voor de omgevingsvisie. In de Workshop  ‘De omgevingsvisie: dé kans voor integratie van klimaatadaptatie?!’ gaven Frency Huisman (provincie Zuid-Holland) en Dick Bres (ministerie van Binnenlandse Zaken) een presentatie over de Vernieuwing Omgevingsbeleid en de Nationale Omgevingsvisie. Frank van den Beuken (gemeente Rotterdam) ging in op ‘Klimaatadaptatie in de omgevingsvisie Rotterdam’ en Jaap Groeneweg vertelde over het samenwerkingsorgaan Hoekse Waard (SHOW-gemeenten). Tussendoor werd gediscussieerd over diverse stellingen. Daaruit bleek dat de ontwikkeling van omgevingsbeleid kan bijdragen aan een meer integrale benadering van opgaven. Het maakt eventuele spanningen tussen opgaven inzichtelijk. Koppelen van opgaven biedt ook kansen om meerdere opgaven te realiseren, en kan dus tot een snellere uitvoering leiden.
Klik hier voor het beeldverslag van de Gebiedsconferentie.