Zo doen ze het over de grens

De bescherming van onze kust houdt niet op bij de landsgrenzen. Nederland en Vlaanderen werken op verschillende manieren samen aan de kustverdediging. In Vlaanderen is de Afdeling Kust van het Agentschap Maritieme Dienstverlening en Kust (MDK) binnen de Vlaamse Overheid bevoegd voor de kustverdediging. Het Masterplan Kustveiligheid, als goedgekeurd beleidsdocument voor de bescherming van de kust tot 2050, is sinds 2011 in uitvoering. ‘Maar intussen wordt onderzocht hoe we de kust ook tegen de impact van extremere zeespiegelstijgingen op een langere termijn kunnen beschermen’, zegt Meersschaut, celhoofd bij het departement Mobiliteit en Openbare werken (MOW). ‘In samenspraak met de stakeholders onderzoeken we verschillende mogelijke kustbeschermingsstrategieën om te komen tot de meest duurzame oplossing op langere termijn. Hierbij is meerwaarde van deze maatregelen voor de verschillende functies van het kustgebied een belangrijk punt.’

Korte en lange termijn

De Kustvisie zet in op een duurzame en klimaatbestendige ontwikkeling van de kustzone. Meersschaut: ‘We kijken in deze visie verder vooruit dan de tijdshorizon uit het Masterplan, tot na 2050. We nemen nu al een voorschot op wat ons na die tijd te wachten kan staan, zoals een mogelijke zeespiegelstijging van 2 meter. Met het uitvoeren van beschermende maatregelen is veel geld gemoeid. Dat krijg je alleen op tafel als die maatregelen op korte termijn ook al iets opleveren. De korte én de lange termijn proberen we in dit plan samen te brengen.’
De meerwaarde zit hem vooral in de integrale aanpak van de kustverdediging. ‘Dus niet alleen de kust veiliger maken’, benadrukt Meersschaut. ‘Maar ook zorgen dat de kust in allerlei opzichten aantrekkelijker wordt: economisch, ecologisch en recreatief.’

Stevige maatregelen

Recente studies tonen aan dat de kans op extreme klimaatsverandering toeneemt. ‘We gaan er nu van uit dat we tegen 2100 weleens te maken kunnen hebben met een zeespiegelstijging van 2 meter’, zegt Meersschaut. ‘Dat gegeven alleen al maakt dat we stevige maatregelen moeten nemen. Op termijn zal in elk scenario veel zand nodig zijn om de kust te beschermen. Grote delen van de Vlaamste zijn uitgebouwd vlakbij de stranden en worden nauwelijks beschermd door duinen. Hoe kunnen we ons wapenen tegen die enorme zeespiegelstijging?’

‘In Vlaanderen hebben we nauwelijks duinen. De boulevards en bebouwing grenzen vrijwel direct aan het strand.’

Belangen samenbrengen

De Vlaamse overheid trekt dit project niet alleen. ‘Integendeel’, zegt Meersschaut. ‘Vertegenwoordigers van een groot aantal organisaties, zoals de kustgemeenten, de havens, natuurorganisaties, de scheepvaart en ook de Provincie Zeeland werken samen in een stakeholderforum.’
Deze participatie is een belangrijk onderdeel van de zogenoemde procesaanpak Complexe Projecten (zie kader), ontwikkeld door de Vlaamse overheid. ‘De stakeholders meenemen in deze verkennende fase is van grote meerwaarde. De belangen van alle partijen zijn heel divers. Het is goed dat zij allemaal hun inbreng hebben. Alleen op die manier komen we tot gedragen oplossingen en een robuuste visie. Dat er iets moet gebeuren, staat niet ter discussie. Maar hoe, daar kun je heel verschillend over denken.’

Kennisdeling

In de verkennende fase is de participatie vooral bedoeld om de probleemstelling en de doelstellingen voldoende scherp te krijgen. Onderzoeken leveren veel informatie op die voor de belanghebbende partijen interessant kan zijn. ‘Sommigen zien de Noordzee vooral als bouwgrond. Terwijl steeds duidelijker wordt dat we rekening moeten houden met de dynamiek van de zee. Zulke inzichten kunnen heel confronterend zijn. Het is daarom goed om veel tijd en aandacht te besteden aan kennisuitwisseling en overleg.’

Hard en zacht

Net als Nederland hanteert Vlaanderen het uitgangspunt ‘zacht als het kan, hard als het moet’ voor de bescherming van de kust. Harde dijken houden het water tegen, maar soms is een zachte duin met helmgras een betere oplossing. ‘We kijken niet alleen naar dijken en duinen’, zegt Meersschaut. ‘We onderzoeken ook of een zandmotor of diverse eilandjes voor de kust soelaas bieden. Ervaringen hiermee uit het buitenland nemen we daarin mee.’

Procesaanpak Complex project

De Vlaamse overheid heeft een nieuwe procesaanpak ontwikkeld voor projecten met een grote maatschappelijke en ruimtelijke impact die heet: Complex project. Doel is het realiseren van projecten binnen een aanvaardbare termijn en met een zo groot mogelijk draagvlak. De aanpak bestaat vooral uit participatie, maatwerk en oplossingsgericht samenwerken. De procesaanpak kent vier fasen: de verkenningsfase, onderzoeksfase, uitwerkingsfase en uitvoeringsfase. De eerste drie fasen worden afgesloten met een beslismoment. Het Complex project Kustvisie verkeert nu in de laatste fase van de verkenning. De startbeslissing om het proces daadwerkelijk op te starten wordt deze maand verwacht.