Voortgang waterbeschikbaarheid en Routekaart

Het aantal gebiedsuitwerkingen voor zoetwater blijft groeien. Dat is een belangrijke conclusie van het Bestuurlijk Platform Zoetwater (BPZ) op 3 november.

Het Deltaprogramma Zoetwater volgt de voortgang van de uitwerking van waterbeschikbaarheid via halfjaarlijkse ijkmomenten. In het Bestuurlijk Platform Zoetwater van 3 november is het derde ijkmoment besproken. Hieruit blijkt dat het aantal gebiedsuitwerkingen blijft groeien. Er wordt meer en meer aangesloten bij andere opgaven. Verschillen in uitwerking en mate van urgentie blijven vanwege verschillen tussen de regio’s bestaan. In het BPZ is afgesproken die verschillen inzichtelijk te maken op een kaart.

Derde ijkmoment

In de jaarrapportage van het Deltaprogramma Zoetwater is reeds geconstateerd dat de uitwerking van waterbeschikbaarheid in volle gang is. Er gebeurt veel. Waterbeschikbaarheid sluit steeds meer aan bij andere opgaven in integrale gebiedsprocessen. Binnen Zoetwaterregio De Hoge Zandgronden lopen meer dan honderd gebiedsprocessen waarin waterbeschikbaarheid wordt geïntegreerd met opgaven voor waterkwaliteit en wateroverlast, en waarin veel aandacht is voor de interactie met gebruikers. Aansluiten bij andere opgaven kan tot versnelling leiden, maar ook tot vertraging als andere opgaven bepalend zijn voor het tijdpad.
Er zijn verschillen tussen en binnen regio’s. Deze zijn deels te verklaren door systeemverschillen (wel of geen mogelijkheid om zoetwater uit het hoofdwatersysteem in te laten), door verschillen in probleemperceptie (geen knelpunten, geen aanleiding om over doelmatigheid, optimalisatie of zuiniger watergebruik te spreken) en mogelijk ook door gebrek aan urgentie.

Kostenbesparing

Goede resultaten kunnen stimulerend werken. En die zijn er al. In de Haarlemmermeer heeft de dialoog over waterbeschikbaarheid geleid tot kostenbesparing door een ander doorspoelbeheer en tot een groter zoetwaterbewustzijn doordat boeren zelf het zoutgehalte in de sloot meten. En niet in de laatste plaats: de boeren zijn blij met het inzicht in het watersysteem en met het gesprek daarover (zie ook artikel in Nieuwe Oogst 29 september).
Ook de ondernemers in de Greenport Boskoop zijn tevreden over de resultaten van het gebiedsproces Waterbeschikbaarheid. Ze hebben zelf het initiatief genomen om de dialoog voort te zetten en te verbreden naar andere watergerelateerde onderwerpen. Op 1 november hebben de ondernemers samen met provincie, waterschap en gemeenten een intentieovereenkomst getekend over waterbeschikbaarheid.

Regionale pilots

In Limburg heeft waterbeschikbaarheid kunnen meeliften op de aandacht voor wateroverlast. De integratie met andere opgaven heeft in dit geval geleid tot versnelling van de uitwerking. Provincie Zeeland heeft met innovatieve technieken een beter beeld van de beschikbaarheid van zoetwater in de ondergrond verkregen. Waterschap Hunze en Aa’s heeft besloten om de Oldambtboezem gedurende 2 jaar niet door te spoelen en gaat het effect daarvan monitoren.
In twee pilots in het hoofdwatersysteem (Maas en Haringvliet) is onder leiding van Rijkswaterstaat geoefend met het doorlopen van alle drie de stappen van waterbeschikbaarheid, tot en met het vastleggen van afspraken over optimalisaties. De resultaten uit de pilots zijn input voor het vervolgproces, dat wordt georganiseerd met alle beheerders en gebruikers per riviertak van het hoofdwatersysteem.

In de routekaart staan de belangrijke bestuurlijke mijlpalen. De kaart geeft ook inzicht in de samenhang tussen de verschillende zoetwateracties.

Routekaart Deltaplan Zoetwater

De routekaart laat zien hoe we toewerken naar het Deltaplan Zoetwater fase 2 (2022-2027). In de routekaart staan de belangrijke bestuurlijke mijlpalen. De kaart geeft ook inzicht in de samenhang tussen de verschillende zoetwateracties. Een goede onderbouwing van de knelpunten is belangrijk voor de invulling van de tweede ronde zoetwatermaatregelen 2022-2027 uit het Deltafonds. Daarom is een koppeling tussen de uitkomsten van de dialoog over waterbeschikbaarheid en de actualisatie van de landelijke knelpuntenanalyse essentieel.

Afspraken over waterbeschikbaarheid en de invulling van de volgende fase van het Deltaplan Zoetwater zullen een onderdeel gaan vormen van het omgevingsbeleid met doorwerking op alle niveaus (Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen). Voor de wijze waarop dat ingevuld kan worden wordt afstemming gezocht met (Deltaprogramma) Ruimtelijke adaptatie.

Wat is waterbeschikbaarheid?

Waterbeschikbaarheid is een gebiedsproces om de beschikbaarheid van zoetwater, de kans op watertekorten en de grens van de overheidsverantwoordelijkheid duidelijk te maken. Dat kan door afspraken te maken rondom de inspanningen van overheden en gebruikers, rekening houdend met de huidige situatie, klimaatverandering, optimalisaties en ruimtelijke ontwikkelingen. Hierdoor weten gebruikers wat ze kunnen verwachten van de overheid en hoe ze zelf kunnen anticiperen op veranderingen in de beschikbaarheid van zoet water.

De druppelfiguur illustreert hoe het proces van waterbeschikbaarheid loopt. Waterbeschikbaarheid wordt uitgewerkt in een dialoog rondom drie stappen: 1) transparantie bieden over de beschikbaarheid van zoetwater en de beheersinspanning die daarvoor gepleegd wordt; 2) optimalisaties bespreken; en 3) afspraken vastleggen. Op die manier is invulling te geven aan de doelen voor waterbeschikbaarheid: • transparantie geven over beschikbaarheid van zoet water; • verantwoordelijkheden (rollen en taken) expliciteren; • verbeteren relatie met ruimtelijke ordening; • optimalisaties en afspraken vastleggen; • waterbewustzijn vergroten.