Kustgenese 2.0: onderzoek Nederlandse kust

Het klimaat verandert. De bodem daalt. Dat heeft gevolgen voor de manier waarop we omgaan met de Nederlandse kust. Om de veiligheid van Nederland ook in de toekomst te waarborgen, moeten we nu nadenken over de manier waarop we onze kust na 2020 met zandsuppleties kunnen blijven onderhouden. De meetcampagne in het Amelander Zeegat is een van de stappen die hier uiteindelijk duidelijkheid over moet geven.

Met zandsuppleties vullen we nu al circa 20 jaar het zand aan dat de Nederlandse kustzone jaarlijks verliest. Oorzaak is erosie en het extra zand dat nodig is om de kust mee te laten stijgen met de zeespiegel. Binnen het programma Kustgenese 2.0 heeft Rijkswaterstaat in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat data verzameld in het Amelander Zeegat. Deze meetcampagne moet meer inzicht geven in de werking van een zeegat. Met deze kennis kan beter bepaald worden hoe we de Nederlandse kust het best kunnen beschermen met zandsuppleties met het oog op de zeespiegelstijging. In september en oktober zijn daarom metingen uitgevoerd om de (zand)stromen in het Amelander Zeegat in kaart te brengen.

12 miljoen kubieke meter zand

Een belangrijke doelstelling van Kustgenese 2.0 is bepalen hoeveel zand op de lange termijn nodig is om de Nederlandse kust nu en in de toekomst duurzaam in stand te houden. Jaarlijks suppleert Rijkswaterstaat 12 miljoen kubieke meter zand om de kustlijn in stand te houden en het kustfundament – dat loopt van de doorgetrokken dieptelijn NAP-20 m tot de binnenduinrand – mee te laten stijgen met de zeespiegel. ‘Het Amelander Zeegat hebben we bewust gekozen als meetlocatie’, zegt Judith Litjens, omgevingsmanager voor Kustgenese 2.0 van Rijkswaterstaat. ‘We willen meer kennis vergaren over zeegaten. Dat is ook een aanbeveling in de Strategische Beslissing Zand van het Deltaprogramma.’
Zeegaten zijn interessant, omdat juist in deze gebieden de interacties tussen getij, wind, golven en zandtransport erg sterk zijn.

Complex gebied beter begrijpen

De reden dat juist onderzoek wordt gedaan naar het Amelander Zeegat, is dat andere zeegaten op de Wadden morfologisch beïnvloed zijn, onder meer door de aanleg van de Afsluitdijk. Litjens: ‘Tijdens de meetcampagne stonden er vijf weken lang vijf stalen meetframes op de bodem van het Amelander Zeegat. Elk frame hing vol met een grote hoeveelheid meetapparatuur. We hebben bijvoorbeeld metingen gedaan naar de stroomsnelheid, de concentratie zand in het water en we bekeken de verandering van de bodem door daar elk uur een foto van te maken. Ook hebben we debietmetingen uitgevoerd en op het wantij tussen Terschelling en Ameland hebben we akoestische stroommeters geplaatst. Met al deze gegevens vergaren we kennis die ons helpt om een complex gebied zoals het Amelander Zeegat, beter te begrijpen en beter te kunnen modelleren.’

Ecosysteem ontdekken

Onderzoekers deden verder ecologische metingen om de visstand en het bodemleven in kaart te brengen. Doel daarbij is om het effect van een suppletie in een zeegat op de ecologie te onderzoeken. Daarbij vormen deze metingen voor mariene biologen een uitgelezen kans het dynamische en mysterieuze ecosysteem van zeegaten te ontdekken. De vraag hierbij is hoe lang het duurt voordat het bodemleven zich herstelt en op welke manier zandsuppleties het best kunnen gebeuren.

Unieke samenwerking

‘Kustgenese 2.0 laat kennisinstellingen, marktpartijen en overheid op een unieke manier samenwerken’, zegt Carola van Gelder-Maas, programmamanager Kustgenese 2.0 van Rijkswaterstaat. ‘Er is sprake van een bijzondere samenwerking waarbij deelnemers data en inzichten delen, er experimenteerruimte is en promovendi de mogelijkheid krijgen bijzonder veldonderzoek uit te voeren.’ Hiernaast vindt nog onderzoek plaats naar de zeespiegelstijging, de bodemdaling en de zeewaartse grens van het kustfundament. Deze kennis moet in 2020 leiden tot een beleidsadvies om onderbouwde besluiten te kunnen nemen over beleid en beheer van het Nederlandse zandige kustsysteem.