Verslag van de vijf parallelsessies

Waterveiligheid: Dijkwerkers stropen de mouwen op

In de ochtend werd het al aangestipt: de Deltacommunity gaat voor een duurzame toekomst. In de parallelsessie Waterveiligheid stond de verbinding tussen de waterveiligheidsopgave en duurzaamheidsdoelstellingen centraal.

De jeugdbestuurders van de waterschappen gaven via een film hun ideeën voor de toekomst. Zie ook het artikel Deltawerkers van de toekomst. Hetty Klavers (Unie van Waterschappen) sprak met moderator Frank du Mosch over toekomstige generaties: "We zijn het aan hen verplicht om duurzaam met ons land om te gaan." Klavers is optimistisch: "De opgave mag dan groot zijn, de dijkwerkers hebben in het verleden al vaker aangetoond tegen grote uitdagingen te zijn opgewassen."

Roelof Bleker, dijkgraaf van waterschap Rivierenland, kent de grootste dijkversterkingsopgave. Hij vertelt over een 30-jarige bewoonster die al de derde dijkversterking in haar leven meemaakt. Juist met het oog op de volgende generaties hoort duurzaamheid en leefbaarheid de kern van ons werk te zijn. De dijk is van iedereen, participatie is het handelingsperspectief. De bewoonster maakt dankzij goede participatie nu voor het eerst mee dat een dijkversterking haar woonsituatie verbetert.

Ate Wijnstra, projectleider van de Projectoverstijgende Verkenning Waddenzeedijken, liet zien dat drie waterschappen met twaalf innovaties het Waddenzeegebied samen verbeteren. Door aandacht voor natuurbehoud, hergebruik van materialen, opwekken van duurzame energie en het verfraaien van het landschap. Wijnstra: "Er is nu een norm en daar moeten we aan gaan voldoen. Maar hoe we dat doen is geen uitgemaakte zaak. Vele keuzes zijn mogelijk, juist om het duurzaam aan te pakken."

Meinke Schouten, projectleider van de Green Deal Duurzaam GWW, gaf voorbeelden uit de Green Deal die laten zien hoe een pragmatische aanpak ook dijkwerkers kan helpen. Wim Schoorlemmer (Programma Naar een Rijke Waddenzee) en Kees van Es (provincie Groningen) onderstreepten het enthousiasme en de deskundigheid van Dijkwerkers.

Richard Jorissen, dijkwerker en directeur van het Hoogwaterbeschermingsprogramma, sloot de parallelsessie af met een cadeautje aan alle aanwezigen: het Projectenboek 2018.

Zie ook: Mijlpalen op het Deltacongres.

De kunst van het samenwerken

In de parallelsessie Governance stond de kunst van het samenwerken centraal. Onder leiding van Astrid Feiter werd in kleine groepjes een casus uitgewerkt. Op flipovers verbeeldden ze hoe de ideale samenwerking eruit ziet. Er ontstonden creatieve ideeën zoals een regendrone, een Straatcommissaris in plaats van de Deltacommissaris, serious watergames en het inzetten van de hashtag #hohohoosbui.

Sidekick Jules Hinssen van het programma DuurzaamDoor denkt niet dat we de watervraagstukken van de toekomst kunnen oppakken met controle en inhoud: "Leren is het lastigste en langzaamste proces dat er is. Nederland heeft in het verleden de bevolking nauwelijks betrokken bij de uitvoering van waterwerken. Deze aanpak is nu aan het veranderen. Maar dat gaat niet vanzelf."

Peter Glas, watergraaf van waterschap De Dommel, adviseert: "Vraag in een gesprek met bewoners eens wat er allemaal speelt in hun omgeving, dan komt het gesprek vanzelf op het thema water."

Deze aanpak is gevolgd in De Friese Aanpak Omgevingsvisies. De Friese overheden pakken als één organisatie de samenwerking met de bewoners op, bijvoorbeeld via experimenteerlabs.

In de wijk Kanaleneiland in Utrecht hebben het hoogheemraadschap, de woningbouwcorporatie en enkele bewoners de wijk tijdens een renovatie meteen klimaatbestendig gemaakt. Hoogheemraad Constantijn Jansen op de Haar: "Bewoners profiteren, terwijl de huur niet omhoog hoeft."

Imke van Dillen gunt iedereen in de zaal een kunstenaar, die met creativiteit op een luchtige manier de weerstand bij bewoners in beeld kan brengen. Jules Hinssen beaamt dit. "De grens van de overheid is bereikt. De overheid is niet in staat om echt in contact te komen met de bevolking, kunstenaars kunnen dat wel."

Peter Glas stemt hiermee in. Waterschap De Dommel - vorige week prominent aanwezig bij de Design Week in Eindhoven – haalde bij zo’n 300 bezoekers creatieve ideeën op, waar het waterschap direct mee aan de slag kan.

Het Deltaprogramma is in de fase van het uitwerken en uitvoeren van de regionale voorkeursstrategieën. Nu concreter wordt welke maatregelen waar gaan plaatsvinden, wordt voor bewoners steeds meer zichtbaar wat het Deltaprogramma doet. Daarmee neemt het belang van participatie nog verder toe. De Directie Participatie van IenW inventariseert de wensen van de regionale programma’s en zal adviseren over de invulling van participatie in deze fase.

Samen verantwoordelijk voor zoetwater, vandaag en in de toekomst!

Onder begeleiding van Kim Coppes gingen 150 deelnemers aan de slag met het thema Zoetwater. Is het zoet? Is het goed? Is er genoeg? En hoe gaan we om met klimaatkuren en hemelwater? De bijeenkomst startte met een actieve impressie van wie er in de zaal zaten: vertegenwoordigers van het rijk, waterschappen, provincies, universiteiten en kennisinstellingen, maar ook de bloembollenbranche, het WNF, havenbedrijven en een melkveehouder.

Onder het mom "hoog gaan, diep gaan en snel gaan" gaven acht sprekers hun visie op het centrale thema. De rode draad was een gezamenlijke zorg over de beschikbaarheid van zoetwater. De urgentie neemt langzaam toe, maar is er al voldoende bewustzijn over verdroging, verzilting en vervuiling? Net als bij waterveiligheid moeten we ons samen sterk maken voor zoetwater. De urgentie is immers groot. Als er een overstroming dreigt gaan we toch ook samen zandzakken stapelen?

Natuurlijk kwam het project KWA+ aan bod als inspirerend voorbeeld. De kleinschalige wateraanvoer West-Nederland werd door Wim Kuijken in het ‘zonnetje’ gezet is tijdens het plenaire programma.

Dat water van iedereen is, illustreert dijkgraaf Paul van Erkelens (Wetterskip Fryslân) aan de hand van project Spaarwater. Ook boeren doen hier actief aan mee: "Dit is belangrijk, want ook in Friesland komt er een tijd dat we het watertekort echt gaan voelen. Als boeren hun zoetwaterlens kunnen versterken door middel van spaarwater, dan zijn ze daar straks op voorbereid."

Bij het project Vruchtbare Kringloop Achterhoek en Liemers zijn al 280 melkveehouders betrokken. Zij werken samen met de overheid, maar ook met bedrijven als Vitens, de Rabobank en FrieslandCampina. Inmiddels is het initiatief ook in Noord-Nederland gestart.

Beter bodemgebruik leidt tot meervoudig geluk: bij de boer, de koeien, de natuur en de voedselkringloop. We moeten zoetwaterrobuuster worden: wateroverschot opslaan, verdelen en gebruiken waar het nodig is. In natuur, landbouw en stedelijk gebied is samenwerking een voorwaarde om de kwaliteit en kwantiteit van zoetwater op peil te kunnen houden.

Het Deltaprogramma Zoetwater helpt om meer inzicht te krijgen in de positie van alle betrokken partijen. Ook vinden partijen elkaar makkelijker. Het Deltaprogramma zorgt dat we van denken naar doen gaan. Er worden concrete mijlpalen benoemd waar veel partijen en projecten mee zijn gemoeid. Waterbeschikbaarheid is het centrale thema, maar ook de link met ruimtelijke adaptatie is sterk. De stresstesten gaan zeker helpen om plaatselijk in kaart te brengen wat er kan gebeuren en welke oplossingen kansrijk zijn.

Klimaatverandering en weersextremen

"Hoosbuien en zeespiegelstijging zijn de gamechangers waar Nederland zich op moet voorbereiden". Zo leidde Bart van den Hurk van het KNMI de sessie Klimaatverandering en weersextremen in. Bij klimaatverandering denken we aan hoosbuien, aan droogte of aan hittestress. Over de stijging van de zeespiegel gaat het slechts in de kantlijn. Terwijl we daar volgens hoogleraar Sybren Drijfhout het meeste door te vrezen hebben: er is geen 'safe way out'. Drijfhout: "Zelfs als we klimaatneutraal zijn, blijft de zeespiegel stijgen."

Met feiten en cijfers onderbouwt Drijfhout het gevolg van de smeltende ijskappen bij Antarctica. Studies laten zien dat de zeespiegel in veel korter tijdbestek stijgt dan tot nu toe werd verondersteld. Toch is nader wetenschappelijk onderzoek nodig om met meer zekerheid de scenario’s voor de komende 100 á 200 jaar te duiden. De periode tussen 2050 en 2070 wordt gezien als buigpunt: "Het is tijd om een plan B te gaan maken voor als het mis gaat. Zodat we op basis van signalen en ontwikkelingen direct kunnen ingrijpen."

Klimaatwetenschapper Rob van Dorland deelde zijn inzichten over piekbuien en de veronderstelde relatie met klimaatverandering. Dat de extremen van neerslag toenemen is duidelijk waar te nemen door het vaker optreden van intensieve buiten. Clustering van buien versterkt dit proces. In samenhang hiermee is de verwachting dat bliksem inslag met 10-15% zal toenemen per graad temperatuurstijging, dat hagel twee keer zo vaak zal voorkomen per 2050 en dan er een flinke toename zal zijn van windstoten en valwinden. Zeker na 2050 is het vooruitzicht dat door de temperatuursverandering de neerslag ingrijpend kan toenemen. De toenemende luchtvochtigheid blijkt een belangrijke parameter blijkt te zijn bij zware buien.

Weerpresentatoren Marco Verhoef en Willemijn Hoebert herkennen zich in het geschetste beeld. Ze geven aan dat ze in het NOS-journaal wel voorzichtig moeten zijn met het duiden van hun weersvoorspellingen: “Er wordt objectiviteit van weermannen- en vrouwen verwacht. Zolang er geen sluitende wetenschappelijke bewijzen zijn, blijft het zoeken naar de juiste formulering.”

Hermen Borst, directeur van de staf Deltacommissaris erkent de behoefte aan wetenschappelijke consensus: "Dat is het vertrekpunt van ons beleidsmatig handelen. De mogelijke consequenties van versnelde zeespiegelstijging worden onder leiding van Staf DC de komende maanden nader verkend, als eerste stap voor nader onderzoek en het eventueel bijstellen van het Deltaprogramma bij de tussentijdse evaluatie in 2020."

Over Ruimtelijke adaptatie zegt Borst: "Ik herken de noodzaak van meer bewustwording, maar met bewustwording alleen komt het niet automatisch goed. Het gaat ook over handelen. Bij Ruimtelijke adaptatie ligt het primaat bij de lokale overheden en burgers. Het gaat hier om een urgente opgave die we niet top-down aansturen."

 

DPRA: van 'Hoe dan?' naar 'Doe dan!'

Hoe krijgt het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie invulling? Daarover ging de middagsessie #DPRAhoedan, onder enorme belangstelling van 800 deelnemers. Stefan Kuks van de stuurgroep Ruimtelijke adaptatie noemde de risicodialoog als belangrijk onderdeel van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie: "Iedereen moet daaraan meedoen." Collega-bestuurder Andries Heidema pleitte voor het navolgen van goede voorbeelden, zoals het klimaatbestendige stadhuis van Deventer.

Lot Logger van Waternet vertelde over het Platform Samen Klimaatbestendig, dat in 2018 van start gaat: 'Je gaat veel sneller als je leert van de fouten van anderen."

Beleidsadviseur Jeroen Grutters vroeg aan de zaal wie al een stresstest had gedaan. Slechts enkele handen gingen omhoog. "We maken een makkelijke handleiding", zei hij. "Dan kan niemand meer zeggen: ik weet niet wat er aan de hand is of hoe ik een stresstest moet doen.' Wethouder Paul Dirkse van Leiden en Jeroen Haan van het Hoogheemraadschap van Rijnland vertelden over wateroverlast in Leiden-Noord. Jeroen Haan: "We praten niet over wie de regie heeft, maar zoeken oplossingen voor concrete opgaven." Paul Dirkse vult hem aan: "We zijn vroeg in gesprek gegaan met de bewoners over wat ze zelf kunnen doen."

Tomas Klomp, adviseur stedelijk water en klimaatadaptatie in Hoogeveen, kreeg de lachers op zijn hand met zijn recept voor een schoteltje klimaatadaptatie. Zijn advies voor wethouders, managers en afdelingshoofden was: "Heb je een koploper in je organisatie die met klimaatadaptatie aan de slag wil, geef die persoon dan tijd en ruimte."

Bart de Jong en Anne te Velde zijn attachees Infrastructuur en Waterstaat van de Nederlandse ambassades in respectievelijk Washington en Peking. Ze vertelden over klimaatadaptatie in buitenland. Bas de Jong: "Zo’n happening als vandaag, met een deltacommunity die zich verantwoordelijk voelt, dat is uniek." Anne te Velde: "Chinezen zien Nederland als één grote stad. Ze zijn erg onder de indruk van de kunstmatige infiltratie van water in ons duingebied, voor drinkwater. Wij kunnen ook leren van Chinese steden: zij hebben veel aandacht voor ‘sponswerking’ in steden: het vasthouden van regenwater.

Roel Posthoorn van Natuurmonumenten vertelt hoe slib uit het Markermeer een nieuw natuurlijk waddengebied laat verschijnen. Wethouder Annette Baerveldt van de gemeente Velsen vertelt dat een nieuw buitendijks kustdorp zal verrijzen: IJmuiden aan Zee. "We laten zien hoe we hebben leren bouwen met de natuur. Ook wij maken dromen waar."

Zo verschuift de kern van de sessie langzaam van 'Hoe dan?' naar: 'Doe dan!'.