Kim Putters is directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en bijzonder hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Vlak voor zijn keynote speech op het Deltacongres werd hij helaas geveld door griep. Adjunct-directeur Rob Bijl was een uitstekende vervanger. Via de telefoon stelden we Kim Putters alsnog een aantal vragen.

Kim Putters.

Wat hebben het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Deltaprogramma eigenlijk met elkaar te maken?
 
“Het SCP doet wetenschappelijk onderzoek naar allerlei maatschappelijke ontwikkelingen. We geven gevraagd en ongevraagd advies aan de regering, aan overheden en aan maatschappelijke organisaties. Het SCP wil er zo aan bijdragen dat bestuurders verantwoorde en passende keuzes maken. Waterveiligheid, waterbeschikbaarheid en klimaatadaptatie zijn onderwerpen die de maatschappij op bijna alle fronten raken. Daarom is het zo belangrijk dat het Deltaprogramma en de deltacommunity midden in de samenleving staan. Bewoners en andere belanghebbenden krijgen een steeds prominentere rol bij de besluitvorming. Niet door plannen achteraf goed of af te keuren, maar door in een vroeg stadium - samen met de overheid en de markt - te bepalen wat de gezamenlijke opgave is. Daarmee starten projecten met een enorme voorsprong. Het SCP en het Deltaprogramma vinden elkaar bij het agenderen en ontwikkelen van eigentijds openbaar bestuur. Met als startpunt het vertrouwen tussen overheden en burgers.”
 
Rob Bijl sprak in zijn speech over voorwaarden voor succesvolle burgerparticipatie. Zijn er ook valkuilen?
 
Een belangrijke valkuil is dat overheden vaak reactief zijn in plaats van proactief. Ze beginnen pas met het informeren en betrekken van de omgeving als er al onrust is. Denk bijvoorbeeld aan de opslag van CO2. Dit heeft twee grote nadelen. Het zorgt voor wantrouwen én er is weinig tijd en ruimte om belangen en ideeën mee te wegen. Zo kom je in een negatieve spiraal terecht. Een andere valkuil is dat steeds dezelfde mensen meepraten: de ‘usual suspects’. De voorzitter van de wijkvereniging, de ondernemersvereniging, de lokale natuurorganisatie. Weet je wel zeker dat zij de belangen van alle bewoners, ondernemers of natuurliefhebbers behartigen? Ga ook eens in gesprek bewoners die niet vooraan staan. Met jongeren. Met etnische minderheden. Als je op zoek gaat naar nieuwe ‘geluiden’ uit de samenleving kan dat verassende nieuwe inzichten opleveren.
 
Op zoek gaan naar nieuwe geluiden: hoe doe je dat?
 
Dan kom ik weer terug bij de randvoorwaarden die Rob Bijl genoemd heeft. Overheden moeten goede ‘antennes’ hebben. Weten wat er speelt in de omgeving waar ze beslissingen over nemen. Dat kan door onderzoek met behulp van allerlei data, maar ook door veldwerk. Ga eens langs bij scholen, sportverenigingen of buurthuizen. En ga dan niet direct zenden, maar begin met luisteren. Wat houdt de verschillende groepen bezig? Wat verwachten ze van de overheid? Welke informatiebehoefte hebben ze? Waar willen ze over meepraten? En waarover juist niet?
 
Wat wilt u de bezoekers van het Deltacongres nog meegeven over burgerparticipatie?
 
Er is helaas geen succesformule die overal werkt. Er zijn verschillende wegen om een doel  te bereiken en al deze wegen hebben voor- en nadelen. Het SCP biedt een wetenschappelijke kennisbasis en geeft handelingsopties voor beleid. Maar uiteindelijk moet de deltacommunity zelf aan de slag. Wees dan vooral eerlijk en duidelijk, en accepteer dat jouw agenda niet leidend is. Wij zien nog te vaak, tot in de wetgeving aan toe, dat participatie van burgers als vanzelfsprekend wordt beschouwd. Dat is het in de praktijk echter nooit. Het is hard werken voor burger én bestuur. Pas als dat besef toeneemt, kan ook het vertrouwen groeien.

Zie ook:
Publicatie SCP: Niet buiten de burger rekenen.